කොරෝනා වෛරස් රෝගය යනු 2019 දෙසැම්බරයේ සිට හුබෙයි පළාතේ වුහාන් හි
පැතිරෙන වෛරස් නියුමෝනියා රෝග පොකුරකි.
මෙන්ලන්ඩ් සෞඛ්ය බලධාරියාගේ පරීක්ෂණයට අනුව, නව කොරෝනා වෛරසය එහි රෝග කාරකය බව සොයාගෙන ඇත.
COVID - 19 හි
වඩාත් පොදු රෝග ලක්ෂණ වන්නේ උණ, විඩාව,
වියලි කැස්ස සහ හුස්ම
ගැනීමේ අපහසුතාවයයි. නාසය සිරවීම, හිසරදය, කොජන්ටිවිටිස (ඇස් රතු
වීම), උගුරේ අමාරුව,
පාචනය, රසය හෝ සුවඳ නොදැනීම,
සමේ දද හෝ ඇඟිලි හෝ පාගිලි දුර්වර්ණ වීම වැනි රෝග
ලක්ෂණ වේ. සමහර අයට රෝගය ආසාදනය වී ඇති
නමුත් ඇත්තේ ඉතා මෘදු හෝ විශේෂිත නොවන රෝග
ලක්ෂණ පමණි. ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයට අනුව,
රෝගීන්ගෙන් 20 පමණ හුස්ම ගැනීමේ
අපහසුතාවය සමඟ බරපතල රෝගාබාධ ඇතිවිය හැකිය.
වැඩිහිටි වයස්වල හෝ වෙනත් නිදන්ගත
රෝග ඇති පුද්ගලයින්ට (උදාහරණ: අධි රුධිර පීඩනය හෘද හා පෙනහලු ආබාධ, දියවැඩියාව හෝ පිළිකා) රෝගය බරපතළ වීමට වැඩි
අවදානමක් ඇත.
වෛරසය සම්ප්රේෂණය වීමේ ප්රධාන ක්රමය වන්නේ ශ්වසන ජල බිඳිති හරහා වන අතර එය ස්පර්ශය හරහාද සම්ප්රේෂණය කළ හැකිය. බොහෝ ඇස්තමේන්තුවලට අනුව පූර්ව රෝග ලක්ෂණ මතු වීමට ගතවන කාලය දින 1 සිට 14 දක්වා වන අතර සාමාන්යයෙන් දින 5ක් පමණ වේ. මේ වනවිට බිහිසුණු වසංගතයක් බවට පත්ව ඇති කොවිඩ් වසංගතයට මුල් වූ නව කොරෝනා වෛරසයෙහි ආරම්භය සිදු වූයේ කෙසේද? මෙය මේ වනවිට විශාල වශයෙන් වාද විවාදවලට මාතෘකා වී ඇති කාරණයකි. චීනයේ වූහාන් නුවරින් මුලින්ම පැතිරෙන්නට පටන් ගත් මෙම වෛරසය වවුලන්ගෙන් මිනිසුන් අතරට ආ වෛරසයක් බව වෛරසවේදීන් බහුතරයකගේ අදහසයි. ඇතැම් විට එය සෘජුවම වවුලන්ගෙන් මිනිසුන්ට බෝ නොවී වෙනත් අතරමැදි සත්ත්ව විශේෂයක් හරහා මිනිසුන් අතරට පැමිණියා වන්නට පිළිවන් බවත් ඇතැම් විශේෂඥයෝ පවසති. මේ අතර තවත් ඇතැමුන් පවසන්නේ මෙය චීනයේ වූහාන්හි වෛරස පිළිබඳ පරීක්ෂණාගාරයකින් පිටතට කාන්දු වූ වෛරසයක් විය හැකි බවයි. මුල් ආසාදිතයින් හමු වූයේ වූහාන් හි මාළු වෙළෙඳසලකින් බව ප්රකාශ වුවද රෝහල්ගත කරන ලද පළමු ආසාදිතයින්ගෙන් ඇතැමුන්ට මාළු වෙළෙඳසල සමග කිසිදු සම්බන්ධයක් තිබී නැති බවක් ඇතැම් අධ්යයන වාර්තාවල පලවී තිබිණි. කොරෝනා වෛරසය සතුන්ගෙන් බෝ වූ වෛරසයක් නොවිය හැකි බවට අදහස් ඉදිරිපත් වන්නේ මෙම පසුබිම තුළයි.
COVID - 19 වසංගතය ජනමාධ්ය කලාවේ නැවත ඉපදීමකට මඟ පාදා තිබේ. මිනිසුන්ට, සමාජයට සහ ප්රජාතන්ත්රවාදයට විශ්වාසදායක තොරතුරු තීරණාත්මක වන්නේ මන්දැයි ජනමාධ්ය කලාව මේ මොහොතේ පෙන්විය යුතුය. සත්යයේ හොඳම පුනරූපණය අත්විඳීම පිණිස සෑම කෙනෙකුටම අවස්ථාව ලබා දෙන ජනමාධ්ය ක්රියාකාරිත්වයක් මේ යුගයේ අවශ්යතාව බවට පත්ව තිබේ. ඒ අවශ්යතාව වටහා නොගෙන කටයුතු කිරීමෙන් සිදුවන්නේ සෞඛ්ය ගැටලු, කලබල සහ කැළඹීම් සමාජ ගතකරමින් මහජන උද්වේගය ඇති කරන ඩිජිටල් වෛරසයක් බවට ජනමාධ්ය පත්වීම පමණකි. මෙම වසංගතයත් සමග සමාජයේ ඇතිවන ගැටලුකාරී තත්වයන් හේතුවෙන් ජන මාධ්ය ආයතනවලින් ආරක්ෂක අමාත්යංශය ඉල්ලා සිට ඇත්තේ ජනමාධ්යන්ගේ හැසිරීම වඩාත් යහපත්දායක අයුරින් පැවතිය යුතු බවයි. ආරක්ෂක අමාත්යංශයේ මාධ්ය අධ්යක්ෂකවරිය සිය අත්සනින් යුක්තව මාධ්ය ආයතන ඇමතු ලිපිය පිලිබදව පැවසුවේ කරුණු සහිත විමර්ශනයකින් අනතුරුව එවැනි ඉල්ලා සිටීමක් සිදුකිරීමට ආරක්ෂක ලේකම්වරයාගේ උපදෙස් මත තීරණය කල බව සහ සහේතුක බවයි. ඇය පවසන පරිදි මෙම ලිපිය මාධ්ය ආයතනය අමතා නිකුත් කල විගස මහජනයාගෙන් පැසසුම් සහගත ප්රතිචාර ලැබුණි. ආරක්ෂක අමාත්යංශයේ මාධ්ය අධ්යක්ෂකවරිය ශානිකා ශ්රියානන්ද ඇමතු එක පුරවැසියෙක් තමන්ගේ පුද්ගලික අත්දැකීම ලෙස සදහන් කර තිබුනේ රෝගීන් පමණක් නොව රෝගය වලදී ඇතිදැයි නිර්ණය කර ගැනීම පිණිස පරීක්ෂාවට භාජනය වන තැනැත්තන් පවා රුපවාහිනී නොමනා ග්රහණයට හසුවූ බවයි. මෙය කිසිසේත් සිදු නොවිය යුතු දෙයකි. මෙම හේතුව නිසා 2020 මාර්තු 23 වෙනිදා නිදහස් මාධ්ය ව්යාපාරය, ශ්රී ලංකා වෘතීය ජනමාධ්යවේදීන්ගේ සංගමය, මාධ්ය සේවක වෘතීය සමිති සම්මේලනය, දමිල මධ්ය එකතුව ද ශ්රී ලංකාවේ දැනට ක්රියාත්මක සියලු මාධ්ය ආයතන හිමිකරුවන් ප්රධානීන් වෙත
- සෞඛ්ය හා දේශීය වෛද්ය සේවා අමාත්යාංශය විසින් නිකුත්කළ COVID - 19 සම්බන්ධ වාර්තාකරණයේදී ජනමාධ්ය විසින් භාවිතා කළ යුතු නිර්ණායකයන්.
- සැමවිටම කොවිඩ් 19 සම්බන්දව වාර්තා කිරීම සඳහා සත්ය සහ තහවුරු කරන ලද මූලාශ්රය පමණක් භාවිතා කිරීම.
- නිරෝධායනයට ලක් කරන පුද්ගලයන්/රෝගීන් සහ මරණ වාර්තාකරණයේදී කිසිවිටකත් ජාතිය හා ආගම් සඳහන් නොකිරීම.
- වෛරසය ආසාදිත පුද්ගලයන් රෝගීන් මිස අනික් අයට රෝගය පතුරවන පුද්ගලයන් ලෙස හැඳින්වීමෙන් වැළකීම.
- අවදානමේ ප්රමාණය තාක්ෂණික හා විද්යාත්මක කරුණු මත පමණක් පදනම් කර වාර්තා කිරීම.
- විවිධ පුද්ගලයන්ගේ පෞද්ගලික මත සමාජගත කිරීමෙන් වැළකීම. නිරෝධායනයට ලක් කරන පුද්ගලයන් හා රෝගීන් ගේ ඡායාරූප/වීඩියෝ පට ඔවුන්ගේ අවසරයකින් තොරව ප්රදර්ශනය කිරීමෙන් වැළකීම.
- මියගිය අයගේ අවසන් කටයුතු පිළිබද සංවේදී ඡායාරූප හෝ වීඩියෝ පට ප්රදර්ශනය කිරීමේදී එම දර්ශන බොඳ කර පෙන්වීම.
- ජනතාව තුල වෛරය ඇතිවන ලෙස තොරතුරු වාර්තා කිරීමෙන් වැළකීම.
- මෙම කොවිඩ් 19 තත්ත්වය ජන මනසට ආතතිය හා ඉච්ඡා භංගත්වය ඇතිවන ලෙස නොව අනාගතය සම්බන්ධයෙන් ධනාත්මක බලාපොරොත්තු සහ එකිනෙක අතර සහයෝගය ඇතිවන ලෙස පුවත් සහ දැනුවත් කිරීම් ලබාදීම.
අසත්ය තොරතුරු සමාජගත වීම හේතුවෙන් සෞඛ්ය
ගැටළු කලබල සහ කැළබිම් ඇතිවීමට තිබෙන ඉඩකඩ
මෙන්ම මතු විය හැකියි. මහජන උද්වේගය
පිළිබඳ වැදගත් අවධානයට ගෙන මෙම වසංගත සමයේ
ජනමාධ්ය හැසිරීම සම්බන්ධයෙන් ජාත්යන්තර ජනමාධ්ය පවා අදහස් පළකර ඇත. රාවය විකල්ප පුවත් පතෙහි කතුවරයාව සිටි ජනමාධ්යයේ
ප්රවීණයකු හා ජ්යෙෂ්ඨකුද වන වික්ටර් අයිවන් වරක් ප්රකාශ කළේ, “ ශ්රී ලංකාවේ
වඩාත් ජරාජීර්ණ තත්ත්වයකට පත්ව ඇති ක්ෂේත්රය ජනමාධ්ය බවයි “ ජනමාධ්ය නිදහසට මුවාවී
ස්වකීය සමාජ වගකීමෙන් බැහැර වීමට නොහැකි
බව සියලු මාධ්ය ආයතන වටහා ගත යුතු බව ඔහුගේ අවධාරණය යි. යම් රෝගයකින් පෙළෙන තැනැත්තෙකුට ස්වකීය
පෞද්ගලික හා රහස්යභාවය ආරක්ෂා කර ගැනීමට ඇති අයිතිය මෙන්ම මාධ්ය ඒ සම්බන්ධ
වාර්තාකරණයේ දී සදාචාරාත්මකව කටයුතු කළ යුතුය යන්න දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ එච්.අයි.වී
ඒඩ්ස් වැනි රෝග සම්බන්ධ වාර්තාකරණයන්ට අදාලව පවා මෙරට මාධ්ය දත යුත්තක් බව ජනමාධ්ය
සමාජය දැනුවත් කර තිබේ. කොරෝනා පුවත්
වාර්තාකරණයේ දී භාවිතා කළ යුතු මුලිකම නිර්දේශ පවා නොසලකා හරිමින් කටයුතු කිරීමේ
මහන්තත්ත්වයක් ආරෝපණය කර ගන්නට ශ්රී ලංකාවේ බොහෝ ජනමාධ්ය එඩිතර වී ඇත්තේ
තමතමන්ගේ මාධ්ය අරමුණු විවිධ දේශපාලන න්යායන් සමග ඇති වී ඇති ගිවිසුම් නිසා
වන්නට පුළුවන් හැකි බව කිව හැකිය. කොරෝනා
වෛරසය ආසාදිතයන් සමග සමීපව රාජකාරියේ නිරත වන්නට සිදුවීම නිසා එහි ගොදුරු බවට පත්
වූ නාවික හමුදා සෙබළුන් හා බැඳුණු පුවත් ත්රාසජනක කතා හැටියට පෙන්වීමේ ජන මාධ්ය
ක්රියාන්විතවල ප්රතිපලය වූයේ වරෙක මේ මාධ්ය මගින්ම රණවිරුවන් ලෙස උත්කර්ෂයට
නැංවූ පිරිසක් එක රැයකින් වගකීම් විරහිත රෝගීන් පිරිසකගේ තත්ත්වයට පත්කරනු
ලැබීමයි. තවත් අවස්ථා රැසකදී රෝගයට ගොදුරු
වූ බව නිශ්චිතව තහවුරු නොවූ පිරිස් පවා ආගිය ඇසුරු කළ තැන් අනවසරෙන් හා අවශ්යතාවයෙන්
තොරව අනාවරණය කළ මාධ්ය “ මාව වීඩියෝ කරන්නට එපා“ යැයි කරන ඉල්ලීම් පවා නොසලකා හරිමින් වාර්තා කල
අවස්ථා විවිධ මාධ්යන් ඔස්සේ දැක බල ගැනීමට හැකියාව තිබුණි. මේ බොහෝමයක් සිදුවීම්වලට
අදාළව මාධ්ය කැඳවා ගත්තේ රාජ්ය නිලධාරීන්ම
බැව් සඳහන් මතයක්ද සමාජ මාධ්ය ඔස්සේ ජන ගතවෙමින් තිබුණි. එය එසේ වුවත් අගති විරහිත මාධ්යකරණයෙන් බැහැර
සාධාරණ හැසිරීමක් සතු වගකීම භාරගත
යුත්තේද ජනමාධ්යම වේ. මෙම වසංගතය හමුවේ ජනමාධ්යයන්ගේ නොමනා හැසිරීම පිළිඹිඹු කරන තවත්
අවස්ථාවක් වූයේ ශ්රී ලංකාවේ දෙවන කොරෝනා මරණය වාර්තාවිඉමත් සමගය. එනම් එම රෝගියා යාපනයේ මංගල උත්සවයකට සහභාගී වූ තැන් ඇතුළු
සියල්ල මාධ්යන් ඔස්සේ පෙන්වන අතර රෝගය බෝකරන්නේ ක් ලෙස ඔහුට වක්රව චෝදනා කිරීමට
මාධ්ය ක්රියා කළේය. එනම් සෞඛ්ය අංශය නිශ්චිත අදහසක් ප්රකාශ කර
නොතිබියදීය. එසේම පෞද්ගලිකත්වය ආක්රමණය කරමින් රෝගීන් සහ ඔවුන්ගේ පවුල්වල
පිරිස් පවා අපහසුතාවයට පත් කිරීම තුලින් ඇතිවූ බියකරු ප්රතිඵලය වූයේ ඔවුන් සමාජය
තුළ ප්රතික්ෂේපයට ලක්වීමයි. මෙලෙස
රෝගීන් මාධ්ය ගොදුරක් බවට පත්වීම නිසා
ජනතාව සෞඛ්ය පරීක්ෂණවලට සහය නොදී වසන්ව සිටීමට උත්සාහ ගැනීම සමාජයටම තර්ජනයක් යයි
කිවයුතුය. ඇතැම් අවස්ථාවල මාධ්යන් කොරෝනා
රෝගීන් පිළිබඳව වාර්තා කිරීමේ දී අහේතුකවම
ඔවුන්ගේ ජාතිකත්වය සඳහන් කිරීම මගින් ජාතීන් අතර අනවබෝධය වර්ධනය වීමේ
අවදානමක් ද පැවතුණි. ඇතැම් ජාතිකක් හිතාමතා වාහකයෙකු බවට පත් වූ ආකාරය මාධ්ය
වාර්තා වලින් ජනගත කිරීමට ද නොමනා මාධ්යවේදීන් උත්සාහ දැරුවේය. මෙය මාධ්ය සදාචාරය සේම සමාජ සදාචාරයට පටහැනි
බව කිව හැකිය. එසේම ඇතැම් මාධ්යවේදීන් සහ
වෙනත් පිරිස් රජයේ සංඛ්යා අංශවල නිල වශයෙන් තහවුරු නොකළ ආරංචි පවා පළ කිරීමට ක්රියා
කිරීම නිසා ජනතාව අතිශයෝක්තිය විශ්වාස
කිරීමට පෙළඹේ. මෙවැනි පසුබිමක ජනතාව සත්යයෙන්
බැහැර වීමට ඇති ඉඩකඩ ඉහළ යන බව පෙනී යයි.
කොරෝනා වසංගත පුවත් වාර්තා කිරීමේදී රෝගය ආසාදනය වී ඇති බවට සැක කෙරෙන
පුද්ගලයන් ගේ මෙන්ම නිරෝධායනය වන ශ්රී ලංකා නාවික හමුදා සාමාජිකයින්ගේ පවුල්වල
රූපරාමු බලහත්කාරයෙන් රූගත කළ කැමරා කණ්ඩායම් පිළිබදවද පසුගිය සමයේ සමාජයේ දැඩි
විරෝධයක් පැවැතිණි. ජනමාධ්ය හා අධ්යාපන
සඳහා වූ මධ්යස්ථානය මාධ්ය ආයතනවලින් හා ජනමාධ්යවේදීන් ගෙන් ඉල්ලා සිටියේ සෞඛ්ය
අමාත්යාංශය කොරෝනා වසංගතය වාර්තා කිරීම සඳහා ලබා දී ඇති උපදෙස් වලට ගරු කරන
ලෙසයි. මෙලෙස ව්යාකූලත්වයක් ඇති කිරමින්,
විවිධ වාර්ගික ජන
කණ්ඩායම්වලට අපකීර්තියක් ඇති කරමින් හා රෝගීන් මෙන්ම ඔවුන්ගේ පවුල්වල අයද අවදානමට
ලක් කරමින් බලධාරීන් විසින් නිකුත් කරන ලද මාර්ගෝපදේශ අනුගමනය නොකර සමහර මාධ්යවේදීන්
කටයුතු කරන අතර වසංගතයක් තුළ වාර්තා කිරීම අපහසු කාර්යයක් වුවත් බොහෝ හොඳ මාධ්යවේදීහු
මහජනතාවට පැහැදිලි සංක්ෂිප්ත හා යාවත්කාලීන තොරතුරු ලබාදීමට අවදානම නොසලකා කටයුතු
කරන බවද කිව හැකිය.
මිනිසුන්ට, ප්රේක්ෂකයන්ට, ශ්රාවකයින්ට, සමාජයට හා ප්රජාතන්ත්රවාදයට විශ්වාසදායක
තොරතුරු තීරණාත්මක වන්නේ මන්දැයි ජනමාධ්ය කලාව මේ මොහොතේ පෙන්විය යුතුය.
මෙකී යලි ඉපදීම සුබදායක වන්නේ
මූලික ජන මාධ්ය ආචාර ධර්මවලට නැතහොත් මාධ්ය ප්රතිපත්තිවලට ගරු කරන තත්ත්වයක්
තුල ජනමාධ්ය හැසිරීම සිදුවන්නේනම් පමණි.
කිසියම් ජන මාධ්යක් සමාජය හමුවේ ක්රියාත්මක විය යුතු ආකාරය මාධ්ය ප්රතිපත්ති
මගින් අවධාරණය වන අතර ජනමාධ්ය හා සමාජ බලපෑම, සමාජ අවශ්යතාව මෙන්ම සමාජයක් දිශාගත විය
යුතු ආකාරය මාධ්ය ප්රතිපත්ති මගින් සාකච්ඡාවට ගැනේ. සත්ය වාර්තා කිරීම පිළිබඳ ප්රතිපත්ති,
නිරවද්යතාවය, අවංක කම, යුක්තිගරුකභාවය මහජන
රසඥතාව, අධ්යාපනය හා
සුභ සාධනය, පිළිබඳ ප්රතිපත්තිය,සදාචාර භාවිතය
ආචාරධාර්මික බව, නිදහස හා
නීතිමය ව්යවහාර පාරිභෝගික රුචිකත්වය ග්රාහකයාගේ වරණීය සංජානනය හැසිරවීමට අදාල ප්රතිපත්ති
විශාල ප්රමාණයක් පවතී. මාධ්ය ආයතන හා
මාධ්යකරුවන් බොහෝවිට හිතාමතාම හෝ නොදැනුවත්ව හෝ වෙනත් බලාධිකාරිත්වයන්ගේ බලපෑම මත
මාධ්ය ප්රතිපත්ති මතක හැරීම ගැටලු සහගත වී තිබේ. ජන මාධ්යට නිශ්චිත ප්රතිපත්තියක් නොමැති බවට
චෝදනා එල්ල වන්නේ එම නිසාය. මාධ්ය
වැඩසටහන්කරණය හා ඉදිරිපත් කිරීම් ආදියේ දී සිදුවන ප්රතිපත්තීන් නොතකා හැරීම ද
ගැටලුවකි. අනවශ්ය තරගකාරීත්වය හා
වාණිජවාදී භාවිතය නිසා මාධ්ය වල මානුෂීය හෝ සංස්කෘතික හා සදාචාරය ප්රතිපත්ති ගැන
සැලකිලිමත් වීමට සීමා පැනවී ඇත. කෙසේ
වෙතත් යම් රටක ජනමාධ්යය ප්රතිපත්තිමය වශයෙන් පෝෂණය වීම මගින්, වඩාත් ප්රමිතියක්
සහිත උසස් මෙන්ම ජනතා හිතවාදී මාධ්යයක් පවත්වාගෙන යාමට හැකි වන බව පැහැදිලි
වේ. විශේෂයෙන් ජන මාධ්ය ප්රතිපත්තිවලට
ගරු කරමින් කටයුතු කිරීම වත්මන් ශ්රී ලාංකේය මාධ්ය භූමිකාවට බෙහෙවින් අදාල වන
කරුණකි. සත්යයේ නිශ්චිත පැතිකඩ අත්විඳීම
පිණිස සෑම කෙනෙකුටම අවස්ථාව ලබා දෙන ජනමාධ්ය ක්රියාකාරීත්වයක් මේ යුගයේ අවශ්යතාවයක්
බවට පත්ව තිබේ. ඒ අවශ්යතාව වටහා නොගෙන
කටයුතු කිරීමෙන් සිදුවන්නේ අදහස්, හැඟීම්, විකෘති කරුණු, පටු මාන හා කටකතා සමඟ මුසුවී වැරදි තොරතුරු
සමාජගත කරන, සෞඛ්ය ගැටළු,
කලබල, කැළඹීම් හා මහජන උද්යෝගය
ඇති කරන ඩිජිටල් වෛරසයක් වීම පමණි.
සඳු පූර්ණිමා...
(ඡායා රූප අන්තර්ජාලයෙන් උපුටා ගන්නා ලදී.)
.jpg)
it is good
ReplyDelete